Column Dichterbij: Heerlijkheid Bredevoort: 700 jaar Gelders

Wie ‘s ochtends vroeg door Bredevoort wandelt, ervaart de vredige rust van de Achterhoek. Maar achter die rust ligt een verhaal van onrust en strijd. De Heerlijkheid Bredevoort werd eeuwenlang betwist. In de Middeleeuwen, de Tachtigjarige Oorlog en ook nog in het Rampjaar 1672 werd er gestreden om de heerschappij. Gelre hoorde oorspronkelijk bij het Duitse Rijk en werd pas in 1543 bij de Bourgondische Nederlanden gevoegd. Dat wij hier Saksisch praten past daarbij, dat is een beetje Duits tenslotte.
Dit jaar is het 700 jaar geleden dat Bredevoort Gelders werd en daarmee uiteindelijk Nederlands. In 1326 werd in Wesel na jaren van strijd tussen het graafschap Gelre en het bisdom Münster, een vredesverdrag gesloten dat de toekomst van Bredevoort zou bepalen. We voelen ons hier in de Heerlijkheid natuurlijk echte Geldersen en Nederlanders, maar we hadden net zo goed Duitsers, Spanjaarden of zelfs Fransen kunnen zijn. Die strijd begon na het uiteenvallen van het graafschap Lohn. De burcht van Bredevoort was door die graven gebouwd op een strook hoger gelegen grond, te midden van moerassige heidevelden. Er ontstond een machtsvacuüm, waarna Reinald II van Gelre in 1322 zijn kans greep en de burcht innam. Wat volgde waren jaren vol plunderingen en verwoestingen, waarbij legertjes rondtrokken en zelfs een Münsterse bisschop gevangen werd genomen. Een van de meest sprekende momenten: Gelderse ridders die bij Dülmen in hun slaap werden overvallen. Hun paarden gedood, hun harnassen veranderden in een last in plaats van bescherming. Het zijn beelden die haaks staan op het idee van ridderlijke eer. Dit was machtspolitiek. En toch: te midden van al dat geweld waren er ook vredespogingen. Bij Coesfeld stonden duizenden manschappen tegenover elkaar, klaar voor een veldslag die uiteindelijk niet doorging. Bemiddeling won het voor even. Want de vrede bleek broos, de strijd laaide opnieuw op. In 1325 werd Vreden grotendeels verwoest. Pas op 28 juni 1326 kwam er een einde aan de strijd. De Heerlijkheid Bredevoort werd Gelders bezit, formeel nog als pand, want Münster mocht het terugkopen. Maar dat gebeurde nooit en zo werd iets tijdelijks definitief.
Zeven eeuwen later lijkt dat allemaal ver weg. Maar eigenlijk is dat het niet. De grens, de identiteit, zelfs de samenhang in deze Euregio, alle zijn gevormd door die jaren van strijd. 700 jaar Gelders. Het klinkt vanzelfsprekend, maar dat was het nooit. Het is het resultaat van strijd, onderhandelingen en menselijke keuzes. Het had ook anders kunnen lopen. Ik moet denken aan ons volkslied. Onze Vader des Vaderlands sprak over zichzelf dat hij ‘van Duytschen bloed’, was en ‘een Prince van Oranje’ (ligt in Frankrijk). En dan heeft hij ook nog altijd ‘de Ko-o-o-o-ning van Hispanje geëerd’. Bij naturalisatiebijeenkomsten leg ik dat altijd even uit, want geen nieuwe Nederlander begrijpt iets van ons op zich prachtige volkslied. In ieder geval zijn we Europeanen. En dus kunnen we op 28 juni de Gelderse, de Nederlandse en de Europese vlag hijsen.

Burgemeester Anton Stapelkamp