Column Dichterbij: De Tech Coup

Onlangs las ik De Tech Coup van Marietje Schaake. Het boek gaat over de ongekende macht van grote Amerikaanse technologiebedrijven, zoals Google, Apple, Amazon en Facebook. Schaake laat zien dat deze bedrijven zo groot en invloedrijk zijn geworden, dat ze bijna niet meer te controleren zijn. Dat is zorgelijk voor onze democratie.
Marietje Schaake was Europarlementariër en is expert op het gebied van technologiebeleid. Haar boek deed me geregeld bezorgd de wenkbrauwen fronsen. Schaake legt uit dat overheden lang optimistisch waren over technologische ontwikkelingen, maar dat dit heeft geleid tot een passieve houding van overheden, waardoor techbedrijven vrijwel ongereguleerd konden groeien en overheidstaken overnemen. Deze bedrijven beïnvloeden wereldwijd intussen niet alleen markten, maar ook verkiezingen, mensenrechten en geopolitieke verhoudingen. Overheden zeggen enerzijds schending van mensenrechten te veroordelen, maar geven anderzijds toestemming voor de export van technologie naar landen die diezelfde rechten schenden. Denk aan software waarmee ook zwaarbeveiligde telefoons van bestuurders gehackt kunnen worden. Zelfs Angela Merkel werd zo afgeluisterd!

Het boek gaat over de scheve machtsverhouding tussen democratisch gekozen overheden en private technologiebedrijven. Die bedrijven hebben zonder dat we het door hadden veel macht naar zich toegetrokken. Schaake stelt dat veel technologieën antidemocratisch zijn, vooral als ze worden ingezet zonder verantwoording. Ze schrijft over de rol van spyware, cryptovaluta, kunstmatige intelligentie en de verspreiding van desinformatie.
Cryptovaluta, zoals bitcoins, vallen buiten het toezicht van overheden en banken. Daardoor zijn ze populair bij drugshandelaren en terroristische organisaties. Schaake is niet tegen technologie, maar vindt wel dat de machtsverhoudingen opnieuw moeten worden bekeken. Ze pleit voor strengere regelgeving, meer publieke controle en internationale samenwerking om de macht van ‘big tech’ te beteugelen. Democratische landen moeten hun verantwoordelijkheid nemen en de digitale wereld niet langer overlaten aan de grillen van aandeelhouders en technocraten.

Met deze boodschap in het achterhoofd ben ik blij dat we in Nederland nog papieren stembiljetten gebruiken. Die zijn niet gevoelig voor digitale fraude. Het proces is stapsgewijs te controleren, terwijl dat bij stemcomputers veel lastiger is. Dat het tellen bewerkelijk is, moeten we omwille van de transparantie en betrouwbaarheid dan maar voor lief nemen.

De Tech Coup is een pleidooi voor digitale zelfstandigheid en democratische weerbaarheid in een tijd waarin technologie overal is. De boodschap richt zich vooral op overheden, maar mij bekropen ook bezorgde gedachten over onze eigen, persoonlijke levens. Onze bankgegevens worden bewaard op servers van Amerikaanse bedrijven. Datzelfde geldt voor onze reisgegevens via ov-kaarten en voor onze aankopen via pinbetaling. Vrijwel iedereen stelt zijn gegevens via een klantenkaart beschikbaar aan supermarkten in ruil voor wat korting. Daarbij komt alles wat we zelf delen via WhatsApp, Instagram, Facebook enz. En dan zijn er ook nog bedrijven die onrechtmatig informatie verzamelen en vastleggen en landen die ons niet goedgezind zijn.
Hoe afhankelijk en kwetsbaar zijn we geworden? Wat gebeurt er met al die informatie? Moeten we niet veel kritischer worden, niet alleen als overheid, maar ook als consument en burger? Genoeg om over na te denken.

Burgemeester Anton Stapelkamp