Meet Up in de Koppelkerk zoekt naar weerbaarheid in tijdperk van AI

BREDEVOORT - Op vrijdag 14 november vond in de Koppelkerk in Bredevoort een VPRO Tegenlicht Meet Up plaats rond het thema ‘Maatschappelijke impact van AI’. Geïnspireerd door de documentaire ‘De weerbare democratie’ kwam een levendig gesprek op gang tussen bezoekers en de sprekers, tech-ondernemer Inou Heideman en Hans Alberse, oud-burgemeester en actief voor ProDemos.

Door Jan Wijbrans

De democratische gedachte staat wereldwijd onder druk, en kunstmatige intelligentie (AI), met name door middel van chatbots, lijkt de kloof te verdiepen. Naast de politiek hebben ook gebruikers een rol in het verantwoordelijk gebruik van AI. Dat was de conclusie van de VPRO Tegenlicht Meet Up in de Koppelkerk.

De elite versus de woede

De avond begon met de constatering dat velen democratie niet langer zien als ‘van en voor het volk’, maar als een “diploma-democratie” gerund door hoogopgeleide elites. Terwijl de angst voor de toekomst groeit, grijpen private tech-partijen steeds meer macht. Dat leidt tot een groeiende, zichtbare woede, zoals bij de Gele Hesjes in Frankrijk. In die woede zit echter een kern van betrokkenheid, zo blijkt uit de documentaire. Publicist David Van Reybrouck pleit dan ook vurig voor burgerpanels om deze energie constructief te kanaliseren.

Zes waarden voor het AI-tijdperk

Onder leiding van tech-ondernemer Inou Heideman uit Winterswijk, ontspon zich tijdens de Meet Up in de Koppelkerk een levendig debat. Hans Alberse, oud-burgemeester en actief voor ProDemos, vertelde dat hij een verslag voor de dorpsraad door een chatbot had laten herschrijven. Hij was weliswaar positief verrast door het positieve resultaat, maar stelde juist daardoor vast dat er fundamentele democratische waarden moeten gelden voor het gebruik van AI. Volgens Alberse moeten gebruikers AI het kunnen begrijpen, moeten de resultaten waar zijn en degene die iets zegt waarachtig zijn. Daarnaast moet de gebruikte AI-toepassing respect hebben voor de minderheid en de opdracht aan AI in dialoog tot stand komen, passend binnen de grondwet en de rechtstaat.

Polls

Deelnemers aan de Meet Up waren het met de stelling van Alberse eens. Inou Heideman legde een aantal vragen voor aan het publiek met polls. De deelnemers gaven unaniem aan dat regulatie essentieel is en dat politici gecontroleerd moeten worden op het gebruik van AI. Uit andere polls bleek overigens ook enige verdeeldheid onder het publiek. Sommigen zagen in AI een gevaar voor de democratie vanwege een vergroting van de kloof tussen praktisch en theoretisch opgeleiden. Volgens anderen zijn er echter goede voorbeelden die aantonen dat AI kan helpen, bijvoorbeeld het vertalen van gebruiksaanwijzingen.

Een Achterhoekse AI-standaard?

De discussie zoomde snel in op de vraag of AI onbeheersbaar is doordat de producenten heer en meester zijn, en dat algoritmes worden beïnvloed door onzichtbare lobby’s. Er klonk een dringende oproep voor een internationaal agentschap om de macht van AI-bedrijven te beteugelen. Mogelijk is de Europese Commissie een van de weinige tegenkrachten met voldoende macht om hier iets aan te doen. Een opvallend lokaal idee dat naar voren kwam tijdens de Meet Up was de vraag of de Achterhoek niet zélf een ethische AI-standaard moet opstellen om grip te krijgen op de digitale toekomst, in plaats van achter de feiten aan te hollen.

Chatbots aan het woord

Tijdens de Meet Up presenteerde Heideman hoe de input van informatie en de vraagstelling de resultaten van chatbots kunnen kleuren. Zij vroeg twee chatbots die zij zelf ontwikkelde om stemadvies over de keuze tussen de fingeerde politici ‘Sophie Sociaal’ en ‘Coen Conservatief’. Beide chatbots werden gevoed had met verkiezingsprogramma’s van deze ‘linkse’ en ‘rechtse’ kandidaten en het werd hen verboden deze informatie te delen met de vraagsteller. Toch kwamen de chatbots met volstrekt tegenstrijdige adviezen. Hieruit blijkt volgens Heideman dat algoritmes eenvoudig te manipuleren zijn.

Wetgeving hinkt achter de feiten aan

Er was tijdens de Meet Up consensus over de stelling dat ethische toetsing van AI noodzakelijk is. De deelnemers benadrukten de noodzaak van toezicht, onderwijs en het beschermen van de zwakkeren. De vraag is echter hoe dit tot stand kan komen. Wetgeving, zelfs op Europees niveau, lijkt steevast achter de exponentiële ontwikkelingen aan te lopen. Daarom ligt het verantwoordelijk gebruik van AI ook bij de gebruikers zelf. De conclusie was helder: we moeten niet alles mogelijk maken wat kan. Het is cruciaal dat iedereen leert nadenken over de fundamentele beginselen van de samenleving, hoe men een ‘prompt’ (vraag) formuleert die leidt tot het juiste, en niet het gewenste, antwoord en het is even cruciaal dat mensen bekend zijn met de gevaren van manipulatie van AI.

De VPRO Tegenlicht Meet Up in de Koppelkerk was wederom een geslaagde, en uiterst relevante gespreksavond die bewijst dat de democratie – en het debat erover – nog springlevend is in de Achterhoek.