Spanningen binnen Protestantse Gemeente Aalten over toekomst kerkgebouwen

ma 11 mei, 16:28 Religie

AALTEN – Binnen de Protestantse Gemeente Aalten (PGA) is onrust ontstaan over de koers rond de toekomst van haar kerkgebouwen. De plannen om kerkgebouwen in eigendom over te dragen en op termijn mogelijk te verkopen, leiden tot stevige discussie en verdeeldheid binnen de gemeente. Met name het voorgenomen traject rond de Oude Helenakerk roept veel weerstand op bij een groep betrokken gemeenteleden.

Door Sven Dimmendaal

De zogenoemde Groep Verontruste Gemeenteleden (GVG) spreekt van een “ingrijpende en vergaande beslissing” die grote gevolgen kan hebben voor de toekomst van de meest beeldbepalende gebouwen in het dorpshart. Volgens de groep dreigt met de overdracht van de Oude Helenakerk aan Stichting Gelderse Kerken een definitieve stap te worden gezet.

“Wij willen voorkomen dat we de regie volledig kwijtraken over de Oude Helenakerk,” zegt Christiaan Eppink van GVG. “Dit is niet zomaar een gebouw, maar een plek met grote historische en emotionele betekenis voor onze gemeenschap.”

Tijdens een recent overleg tussen vertegenwoordigers van de GVG en het dagelijks bestuur van de kerk werd opnieuw gevraagd om het besluit te heroverwegen. Volgens de groep zijn er inmiddels nieuwe financiële inzichten die aanleiding geven om opnieuw naar de plannen te kijken. De kerkenraad heeft echter laten weten vast te houden aan de eerder genomen besluiten. Daarmee lijkt de koers richting overdracht voorlopig niet te veranderen.

Financiële zorgen voeden discussie
De discussie binnen de PGA draait niet alleen om emotionele verbondenheid met de kerkgebouwen, maar ook om de financiële toekomst van de gemeente. Volgens recente prognoses dreigt de Protestantse Gemeente Aalten met het huidige beleid binnen vier à vijf jaar in de rode cijfers terecht te komen. Dat vooruitzicht maakt het beheer van de kerkgebouwen tot een belangrijk onderwerp binnen de gemeente.

De PGA bezit momenteel nog twee kerkgebouwen: de historische Oude Helenakerk in het centrum van Aalten en de Zuiderkerk uit 1965. Uit een publicatie in het kerkblad KerkVenster van 6 maart blijkt dat de Zuiderkerk mogelijk al in 2028 verkocht zal worden. Dat zou moeten gebeuren zodra de noodzakelijke aanpassingen aan de Oude Helenakerk zijn afgerond.

Volgens de huidige plannen is die verkoop nodig om te voldoen aan de financiële voorwaarden die verbonden zijn aan de overdracht van de Oude Helenakerk aan Stichting Gelderse Kerken. Daarnaast zou de verkoop financiële ruimte moeten creëren voor investeringen in het pastorale beleid en andere activiteiten van de gemeente. Voor veel gemeenteleden kwam deze ontwikkeling onverwacht. Wanneer ook de Zuiderkerk wordt afgestoten, zou de PGA voor het eerst in haar geschiedenis geen enkel kerkgebouw meer volledig in eigen bezit hebben.

De Groep Verontruste Gemeenteleden (GVG) stelt echter dat recente financiële cijfers uit 2025 een ander beeld laten zien. Volgens de groep zijn er voldoende mogelijkheden om nog jarenlang samen te blijven kerken in de Oude Helenakerk, zonder afhankelijk te worden van huurconstructies met Gelderse Kerken, die het monumentale gebouw voor één euro zou overnemen. De GVG roept de kerkenraad daarom op om het huidige beleid, op basis van voortschrijdend inzicht, opnieuw tegen het licht te houden.

Langlopende discussie binnen de gemeente
Al ongeveer tien jaar wordt gesproken over een nieuwe kerkenvisie en de vraag hoe de gemeente zich moet aanpassen aan veranderende omstandigheden, zoals teruglopende ledenaantallen en stijgende onderhoudskosten. In die periode zijn meerdere ingrijpende besluiten genomen. De Westerkerk werd al in 1999 afgestoten. In 2020 volgde de verkoop van de Oosterkerk. Nu ook de toekomst van de Zuiderkerk onzeker is geworden, groeit bij sommige gemeenteleden het gevoel dat steeds meer vertrouwde plekken verdwijnen.

Voor veel betrokkenen gaat het daarbij om meer dan alleen stenen gebouwen. Kerkgebouwen vervullen volgens hen ook een belangrijke sociale en maatschappelijke functie binnen het dorp. “Deze kerken zijn plekken waar mensen elkaar ontmoeten en waar herinneringen liggen,” zeggen leden van de GVG. “Voor veel inwoners van Aalten horen deze gebouwen bij het karakter van het dorp en bij hun persoonlijke geschiedenis.”

Emotionele en historische waarde
Voorstanders van behoud benadrukken vooral de bijzondere betekenis van de Oude Helenakerk. Het gebouw geldt als een belangrijk historisch en cultureel symbool van Aalten en neemt een prominente plaats in binnen het dorpscentrum.

Daarnaast wijzen betrokkenen op de rol van het Restauratiefonds Oude Helenakerk. Dat fonds zet zich al tientallen jaren in voor het onderhoud en behoud van het rijksmonument. Dankzij giften, acties en steun vanuit de gemeenschap kon volgens betrokkenen veel onderhoud worden uitgevoerd zonder dat dit volledig op de schouders van de kerkelijke gemeente terechtkwam. “Er is jarenlang met veel inzet gewerkt om de Oude Helenakerk in goede staat te houden,” stelt de GVG. “Daarbij is veel steun geweest vanuit de samenleving. Dat schept volgens ons ook een verantwoordelijkheid om zorgvuldig met de toekomst van het gebouw om te gaan.”

Sommige voorstanders stellen bovendien dat er nog voldoende financiële ruimte zou zijn om de Oude Helenakerk ook op langere termijn in eigen beheer te houden. Zij pleiten ervoor om de emotionele en maatschappelijke waarde zwaarder te laten wegen dan financiële argumenten.

Kerkenraad: besluit zorgvuldig en noodzakelijk
De kerkenraad benadrukt echter dat de genomen besluiten niet lichtvaardig zijn gemaakt. Volgens het bestuur gaat het om een zorgvuldig traject dat noodzakelijk is voor de toekomstbestendigheid van de gemeente. “Het betreft een weloverwogen besluit dat al geruime tijd geleden is genomen,” laat de kerkenraad weten. “Wij richten ons op een verantwoord beheer van middelen en gebouwen, met het oog op de komende generaties.”

In een reactie geeft de kerkenraad aan niet inhoudelijk verder op de discussie in te gaan. “We zijn eerder in gesprek geweest met de betreffende groep en hebben toen duidelijk aangegeven dat dit besluit al jaren geleden is genomen. Daarover zijn meerdere procedures en zittingen geweest. Op 23 juni volgt opnieuw een zitting. Wij wachten die af en kunnen op dit moment geen verdere inhoudelijke toelichting geven.”

Gemeente verdeeld over toekomst
De discussie raakt aan bredere vragen die in veel kerkelijke gemeenten spelen: hoe ga je om met historische kerkgebouwen in een tijd van krimpende ledenaantallen en veranderende kerkbezoekpatronen? Moeten gebouwen behouden blijven als erfgoed en ontmoetingsplek, of is concentratie en afstoting onvermijdelijk om de kerk financieel gezond te houden?

Binnen de PGA lopen de meningen hierover sterk uiteen. Waar de één vooral inzet op behoud en continuïteit, wijst de ander op de noodzaak van aanpassing aan nieuwe realiteiten. Om de achterban te betrekken heeft de GVG een flyer verspreid onder gemeenteleden. Daarmee wordt geprobeerd de mening binnen de gemeenschap in kaart te brengen. De zitting op 23 juni wordt door betrokkenen met spanning tegemoetgezien. Voor zowel voor- als tegenstanders is duidelijk dat de toekomst van de kerkgebouwen in Aalten nog niet definitief is uitgekristalliseerd.