FOTO’S: Waardige dodenherdenking in buurtschap Dale

10 februari 2025, 11:50 Maatschappij

DALE – Het is 8 februari 1945. Amerikaanse bommen slaan een gat in de Daalse gemeenschap. Elf dodelijke slachtoffers en een groot aantal gewonden zijn te betreuren… Precies tachtig jaar later hangt de vlag halfstok bij buurtschapshuis ’t Romienendal. Dale maakt zich op voor de dodenherdenking bij het monument op de hoek van de Aladnaweg/Grevinkweg. De grote zaal, zaal Dale, is volgestroomd met belangstellenden, heel veel belangstellenden. Als Marco Heusinkveld, voorzitter van Oranjevereniging Hou en Trouw, het woord neemt valt een stilte. Een stilte waarin je een speld kunt horen vallen…

Door Karin Stronks

Het miezert een beetje en het is koud. Zware grijze wolken hangen boven buurtschap Dale, het wolkendek breekt enigszins en toont waterige zonnestralen. Van alle kanten komen mensen naar ’t Romienendal, op de fiets, lopend of met de auto. Binnen, in zaal Dale, is het warm en zien we het zeer grote aantal belangstellenden. Rond de klok van 10.15 uur staat Marco Heusinkveld achter de lessenaar, het wordt stil, muisstil. Marco vertelt over de Amerikaanse bommen die tachtig jaar geleden een gat sloegen in de Daalse gemeenschap. Hij zegt: “Ook vandaag zijn er nog ooggetuigen en nabestaanden van het bombardement van 8 februari 1945 bij deze herdenking aanwezig. Maar ook de volgende generatie. Herdenken, het had en heeft nog steeds betekenis. Herdenken is vooral: niet vergeten! Herdenken is her-denken: opnieuw erover nadenken. Over de oorzaak en gevolgen. Over wat het met mensen heeft gedaan en doet. Herdenken is niet alleen stilstaan! Herdenken is vooral ook vooruitdenken…”
De stille tocht van ’t Romienendal naar het monument op de hoek van de Grevinkweg/Aladnaweg is indrukwekkend. Burgemeester Anton Stapelkamp, gekleed in stemmig zwart, met ambtsketen om, gaat voorop. Een lange stoet van betrokkenen volgt. Voetstappen op de Aladnaweg klinken, een enkel vogeltje tjilpt. Mensen lopen mee en zwijgen respectvol, verzonken in hun eigen gedachten. Onderweg voegen zich nog mensen toe. We naderen het monument en ontroerende muziek galmt de belangstellenden tegemoet. De omgeving van het monument ligt er netjes bij, kransen en bloemen liggen klaar. Enkelen nemen plaats op de stoelen, de overige belangstellenden staan in een grote kring om het monument opgesteld.

We staan voor een uitdaging in deze roerige wereld en we weten zo goed hoe het moet! Laten we opstaan en staan voor een ander!  

Trompetgeschal, The last post, kondigt twee minuten stilte aan. Mensen kijken zwijgend naar het monument, lezen wellicht de namen van de slachtoffers. Grijze wolken, kale bomen en de diepe stilte geven de plechtigheid extra elan. Twee coupletten van het Wilhelmus worden gezongen na het stiltemoment. Er worden bloemstukken bij het monument gelegd. Burgemeester Anton Stapelkamp legt een bloemstuk namens de gemeente Aalten. Hij spreekt de belangstellenden toe: “Daar zijn we weer bij dit monument ter nagedachtenis van de elf mensen die hier in 1945 omkwamen als gevolg van geallieerde bommen. Waardevol! Het is goed om stil te blijven staan bij de verschrikkingen van de oorlog. Oorlog maakt zo veel kapot, materieel, maar niet minder: immaterieel. Mensen raken beschadigd en die schade gaat lang mee, dat ervaren we ook nu de archieven van de naoorlogse rechtspraak open zijn gegaan. Ik denk dat het goed is dat we in het reine komen met onze geschiedenis, maar wat een pijnlijke en verdrietige herinneringen komen weer boven bij direct betrokkenen en de mensen om hen heen. De wereld is onrustig, op allerlei gebieden lijken er zelfs parallellen te zijn met de jaren dertig van de vorige eeuw. Tanend vertrouwen in de democratische rechtsstaat, toenemende verharding en polarisatie, het zoeken naar zondebokken, doorgeslagen nationalisme, ze waren kenmerkend voor de jaren dertig en ook nu zie je wereldwijd dit soort verschijnselen opduiken. Laat ook deze herdenking vooral een oproep zijn: nooit meer oorlog, en laten we opstaan voor onze vrijheid en onze democratische rechtsstaat.”
Namens de buurt wordt een bloemstuk gelegd door Johan Houwers en Erwin Eskes. Marit Langenbarg en Irma Droppers leggen een bloemstuk namens Oranjevereniging Hou en Trouw. Popkoor DAzzLE zingt Sound of Silence, a capella, de tekst is in het Nederlands ingestudeerd. Ria Scholten van DAzzLE, legt uit: “Dan weet iedereen waar het over gaat…” Lani Schenk draagt een gedicht voor namens de jongeren van Dale. ‘Zullen we samen nadenken? Zullen we samen herinneren? Zullen we samen niet vergeten?’, vormen hier de kernwoorden.
Na de plechtigheid bij het monument wandelen de belangstellenden terug naar ‘t Romienendal voor een kopje koffie of thee. Popkoor DAzzLE zingt het toepasselijke ‘Fragile’. Marco Heusinkveld: “We staan voor een uitdaging in deze roerige wereld en we weten zo goed hoe het moet! Laten we opstaan en staan voor een ander! Laat ik bij mezelf beginnen: ik ga er enorm mijn best voor doen! En u? Doet u mee? Zodat we kunnen zingen en zeggen: Leun op mij en mag ik leunen op jou? Zoals de vier hoekstenen van het monument eerst de steun waren voor een huis… Dat huis dat door geweld is verwoest… Maar dat ondanks alles de hoekstenen er nog zijn, die opgericht zijn als monument om te herdenken en te her-denken. Zo mogen deze hoekstenen ook een symbool zijn voor ons allemaal, als hoekstenen voor onze samenleving, waarop we altijd mogen leunen…”