De schatten van de Oude Helenakerk, de grafkelder

19 december 2023, 12:36 Cultuur

AALTEN - De Oude Helenakerk, een Godshuis in eigendom van de protestantse gemeente Aalten, is het oudste gebouw van Aalten. Een monument van onschatbare historische waarde, zeker ook emotioneel waardevol. Gelovigen zijn er gedoopt, getrouwd, hebben er troost gevonden, zijn vanuit deze kerk naar hun laatste rustplaats gebracht. Een ‘schat’ die verborgen is in de Oude Helenakerk is de grafkelder, ruim vijftig jaar geleden gevonden door een jonge timmerman. Drie overledenen zijn hier bijgezet, onder het koor, richting het oosten. Een ‘schat’ die haar geheim nog altijd bewaart…

Door Karin Stronks

In 1973 is meester timmerman Henk Heijnen betrokken bij werkzaamheden aan de Oude Helenakerk. Hij wordt enkele keren bezocht door meneer Tinneveld die vertrouwelijke informatie geeft over het graf de laatste pastoor van de Oude Helenakerk met een gouden kelk. Henk gaat op onderzoek uit en begint te graven op de plek die Tinneveld heeft aangewezen, onder het koor. Dat is mogelijk omdat de vloer is verwijderd en slechts zand nog over is. De destijds 23-jarige Henk Heijnen gaat graven en stuit op een gewelf. Henk maakt een gat in het gewelf en ontdekt de grafkelder waarin drie kisten staan met stoffelijke resten. Ook vindt hij een aantal munten van de achttienjarige koningin Wilhelmina en het complete twaalfdelige Duitse muntstelsel.
Henk Heijnen, die altijd een duimstok met een timmermanspotlood op zak heeft, tekent de maten van de grafkelder zorgvuldig in en noteert de initialen die op het gewelf zijn aangebracht. Intussen arriveren rond 22.00 uur in de avond zijn werkgever en het kerkbestuur om de vondst te bekijken. Ook dominee Van der Heiden komt kijken en maakt de opmerking om niet in de grafkelder te gaan vanwege grafschennis…
Henk krijgt strikte geheimhouding opgelegd. “De restauratie werd buiten Monumentenzorg uitgevoerd, het gevaar bestond dat het werk stilgelegd zou worden. Mij werd gevraagd om met spoed het mangat met beton te dichten.”
De ochtend na de bijzondere vondst staat Henk oog in oog met de stoffelijke resten. “Er waren duidelijk twee lichamen te zien, echter als stof. Ik was ooggetuige van de woorden uit Genesis: ‘Stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren’. Alleen de haren waren nog volledig aanwezig, verder uitsluitend stof.” Initialen op de muur verwijzen naar de overledenen die er begraven liggen. Dat is Judith Hambroick Welvelde, die in 1746 is overleden, en Gerharda Wilhelmina Arentsen (1777-1815), dochter van de zus van de Aaltens burgemeester Christiaan Caspar Stumph. Van de derde kist zijn de initialen D.R. niet achterhaald. Tijdens het dichtmaken van de opening naar de grafkelder komt meneer Tinneveld voor een bezoek in de kerk. Hij concludeert: “Dus jullie hebben de grafkelder gevonden”. Hij wordt vriendelijk verzocht om de Oude sint Helenakerk te verlaten.
De week na de vondst is een begin gemaakt van het aanleggen van de natuurstenen vloer op het koor waardoor de grafkelder niet meer toegankelijk is. Alleen de aantekeningen van Heijnen en foto’s van zijn werkgever bevatten informatie over de vondst…
Korte tijd na oplevering van het koor wordt op landelijke nieuwszenders melding gemaakt van de vondst van een grafkelder in de Oude Helenakerk. Henk: “Wie deze informatie aan de pers heeft doorgegeven is mij niet bekend. Er ontstond onrust bij de kerkvoogdij…”
Veel later, in 2019, besluit Henk een replica te maken van de grafkelder. De afmetingen die hij in 1973 heeft genoteerd en foto’s van zijn werkgever van toen gebruikt hij om deze klus te klaren. Op de Adventsmarkt van 14 december van dat jaar wordt de exacte replica van de grafkelder gepresenteerd in de kerktuin van de Oude Helenakerk.
De replica van de grafkelder, die nog altijd onder het koor in de Oude Helenakerk verborgen is, is een topstuk van het door Henk Heijnen gerealiseerde HelenaHuis, gevestigd onder de rook van de Oude Helenakerk, in het voormalige pand van Smid van Lochem. Bezoekers kunnen een QR code scannen en het verhaal beluisteren.

Bronnen: Wikipedia, Oud Aalten en Achterhoek Nieuws, lezing Henk Heijnen