Pauselijke Onderscheiding na jaren weer boven water…

BREDEVOORT – In mei 1949, 75 jaar geleden, ontvangt Jans Betting een Pauselijke Onderscheiding. De reden is dat hij zeventig jaar organist is geweest en even zo lang heeft gezongen in het Herenkoor van de rooms-katholieke gemeenschap in Bredevoort. De onderscheiding wordt veilig opgeborgen. Door een inbraak gaat de Pauselijke Onderscheiding, samen met geld en waardepapieren, verloren. Jaren later krijgt de familie Betting te horen dat het kostbare kleinood letterlijk boven water is gehaald… Jos Betting, kleinzoon van Jans, vertelt: “Het verlies van het geld en de papieren vonden we niet zo’n ramp maar dat de Pauselijke Onderscheiding was gestolen en verdwenen raakte ons erg. We waren zo blij dat het is teruggevonden! Zo’n uniek eerbetoon wil je niet kwijtraken…”

Door Karin Stronks

Jans Betting is als 14-jarige begonnen met zingen bij het herenkoor van de rooms-katholieke kerk in Bredevoort. Kleinzoon Jos: “Mijn opa was een zeer gelovig man, overtuigd rooms-katholiek, elke zondag ging hij naar de kerk, hij heeft nooit één zondag overgeslagen, zelfs niet als hij ziek was.” Naast het zingen maakt Jans zich verdienstelijk als organist. “Vroeger maakte men bij het orgelspelen nog gebruik van blaasbalgen, die handmatig moesten worden bediend. Jonge jongens deden dat vaak en soms letten zij niet goed op… Dan stokte de orgelmuziek en fluisterde Jans; ‘Trappen, jongens!’” Jos vervolgt: “Rooms-katholieken waren vergeleken met gereformeerden en hervormden wat frivoler, makkelijker. Een borreltje en sigaartje hoorden daarbij…”

Trouw kerkganger
Het rooms-katholieke geloof loopt als een rode draad door het leven van opa Jans Betting. Hij is trouw kerkganger, zanger en organist. Jos vertelt over een stukje geschiedenis: “In die tijd was het geloof en elkaar iets gunnen heel belangrijk. Bredevoort bestond voor één derde uit gereformeerden, één derde uit hervormden en één derde uit rooms-katholieken. Er waren wel tachtig winkeltjes, alles was te koop en mensen kochten bij ondernemers ‘van hun geloof’, het zuilenstelsel, of verzuiling genoemd. Het gunnen aan geloofsgenoten.”

‘Een grote eer’
Opa Jans krijgt in mei 1949, dit jaar 75 jaar geleden, een Pauselijke Onderscheiding voor zijn inzet, voor 70 jaar zanger in het herenkoor en voor zijn bijdrage als organist. “Iemand moet dit hebben aangevraagd, helaas weten we niet wie en hoe het precies is gegaan. Het Vaticaan heeft het verzoek beoordeeld en de onderscheiding akkoord bevonden. Een grote eer!” De huldiging vindt plaats in het bijzijn van muziekvereniging Wilskracht, de gehele familie Betting en pastoor Pierik.

Inbraken
Na het overlijden van opa Jans wordt de onderscheiding veilig opgeborgen in een brandkast. De familie koestert het waardevolle kleinood, met gepaste trots. Dertig, veertig jaar later wordt Betting opgeschrikt door drie inbraken, bij één ervan is de brandkast buitgemaakt. “Er zat ongeveer 1.500 gulden in de brandkast en enkele waardepapieren. Wij als familie vonden dat niet het ergste. Dat de Pauselijke Onderscheiding van opa weg was, dat was een ramp. Zo’n bijzonder eerbetoon, gestolen, verschrikkelijk…”

Brandkast
Jaren later is tijdens een controle een verdachte auto gesignaleerd en aangehouden in het westen van Nederland. “De verdachten zijn opgepakt en op het politiebureau ondervraagd. Zij hebben diverse inbraken bekend, waaronder die bij Betting in Bredevoort. Er is doorgevraagd en de verdachten gaven toe ook een brandkast te hebben buitgemaakt.” Op de vraag waar deze brandkast is gebleven antwoordden de verdachten dat zij hem bij Arnhem van een brug in de Rijn hebben gegooid. 

Een duikteam is op onderzoek uitgegaan op de bewuste plek en zij hebben in de Rijn een brandkast aangetroffen. Jos: “De brandkast werd boven water gehaald en opengemaakt. Het geld en de waardepapieren waren weg. Maar wonder boven wonder zat de Pauselijke Onderscheiding van opa Jans er nog in! We waren zo ontzettend blij, het kostbare eerbetoon van opa was gevonden! Het is nu veilig opgeborgen, althans, dat hoop ik maar…”

Een stukje geschiedenis
De zoon van Jans, Willem Betting, wordt opgevoed met het rooms-katholieke geloof. Elke week naar de kerk hoort daarbij. Willem wil graag timmerman worden. Jos: “Mijn vader Willem gaat als 10-jarige in de leer om timmerman te worden. Hij wordt helaas ernstig ziek, krijgt geelzucht, hij overleeft het, maar krijgt nooit de kracht terug van voor de ziekte. Timmerman worden zit er niet in. Hij moet keuzes maken.”

Willem besluit om het anders te gaan doen en gaat per bakfiets de boer op om fournituren te verkopen. Jos legt uit: “In die tijd hadden mensen geen tijd om te gaan winkelen, ze kwamen nauwelijks van het erf af. Hard werken, veelal op boerderijen, was heel normaal. Mijn vader verkocht fournituren, garen, schorten, naalden, hoeden, petten en damescorsetten! Een soort marskramer was hij.” In de woonkamer van een ongetrouwde tante is een winkeltje opgezet, fournituren zijn ook daar te koop. “Later kocht mijn vader het naastgelegen pand op ‘t Zand en werden ook matrassen en meubels verkocht. Het begin van Betting Wonen.” 

Willem hecht veel waarde aan religieuze objecten. Jos vertelt: “Mijn vader heeft een mooie verzameling kerkelijke spullen. Het lijkt me mooi om in gebouw Bernardus, nu Boutique Hotel & Brasserie Heerlyckheid, een vitrinekast te plaatsen met foto’s, de religieuze objecten en documentatie. Een ideale plek, mede omdat dit gebouw tot 1986 een rooms-katholiek verzorgingshuis is geweest. Na 1986 kon iedereen terecht, ongeacht welk geloof men beleed.” 

Pauselijke Onderscheiding
Paus Pius IX heeft de Pauselijke Onderscheiding, Bene Merenti, in het Latijn ‘Voor een verdienstelijk persoon’ ingesteld. Oorspronkelijk is het een kruis als waardering van militaire verdiensten. De door paus Leo XIII ingestelde Bene Merenti-medaille krijgt een permanent karakter en heeft in parochies een belangrijke plaats in het kerkelijke decoratiestelsel gekregen. De Bene Merenti wordt verleend aan personen die ‘minimaal 35 jaar oud zijn en zich minstens tien jaar langdurige op geringe, doch opvallend verdienstelijke wijze in lokaal verband inzetten voor Kerk en samenleving’. (bron: Wikipedia)