De opening van de expositie, v.l.n.r. de dames Van Dijk, Brethouwer en Tolkamp, de heren Stahlie en Nobel.
De opening van de expositie, v.l.n.r. de dames Van Dijk, Brethouwer en Tolkamp, de heren Stahlie en Nobel. (Foto: Vanessa Wassink)

Bijzondere start expositie kerkrazzia

De Westerkerk is tot de laatste stoel gevuld. Nabestaanden, ooggetuigen en geïnteresseerden hebben de moeite genomen om naar Aalten te komen. Het is ruim 75 jaar geleden dat op deze plek een grote tragedie plaatsvond. Tientallen jongemannen werden door de Duitsers gearresteerd en afgevoerd. Het Nationaal Onderduikmuseum besteed het komende halfjaar aandacht aan deze kerkrazzia met een expositie, die op indrukwekkende wijze werd geopend in de Westerkerk.

(door Erwin Wamelink)

Aalten - Het is 30 januari 1944. Duitse soldaten staan te wachten voor de Westerkerk en de Christelijk Gereformeerde kerk in Aalten. De Duitsers waren opzoek naar jongens tussen de 19 en 23 jaar die de 'arbeitseinatz' ontdoken en wisten dat de Aaltense kerken propvol zaten. Omdat de Duitsers de kerkdienst niet wilden verstoren, werd er buiten gewacht.
De kerkdienst werd bewust gerekt zodat de jongens nog tijd hadden om zich te verstoppen of te vermommen. Een enkeling slaagde er in om uit de handen van de Duitsers te blijven. 48 mannen, waaronder 42 uit de Westerkerk, werden meegenomen. Ze werden geplaatst in de koepelgevangenis in Arnhem, waarna ze werden afgevoerd naar Kamp-Amersfoort. Vanuit hier werden ze tewerkgesteld in de Ardennen of Duitsland, anderen werden geplaatst in één van de concentratiekampen.

Gezicht geven
"We willen de mensen een gezicht geven", zegt Gerda Brethouwer, directeur van de Aaltense Musea. Beeldend Kunstenaar Marijke van Dijk heeft het verhaal van Jan Tolkamp opgeschreven. Tolkamp was één van de mannen die tijdens de kerkrazzia werd opgepakt en uiteindelijk in kamp Ravensbrück terecht kwam. Hij keek een aantal malen de dood in de ogen maar wist de oorlog toch te overleven. Van Dijk: "Jan Tolkamp heeft heel lang met dit verhaal gelopen en het heeft een tijd geduurd voordat ik het op kon schrijven."

Het boek over Jan Tolkamp speelt een belangrijke rol in de tentoonstelling. Burgemeester Stapelkamp neemt ook nog even het woord. Allereerst spreekt hij zijn dank uit aan het Nationaal Onderduikmuseum en vervolgens vertelt hij een verhaal over familielid Jan Kooyman. Het was een boerenzoon die door de Duitsers werd opgepakt, overigens niet tijdens de kerkrazzia. Er was lange tijd veel onduidelijkheid over het lot van Kooyman. Hij kwam uiteindelijk terecht in Kamp-Sachsenhausen, hier overleed hij ook. Burgemeester Stapelkamp is later zelf naar het voormalige kamp geweest en er bleek nog archiefmateriaal van zijn familielid te bestaan. Een bijzonder moment tijdens de bijeenkomst was het filmpje van Wim Blom uit Canada. Ook hij werd meegenomen door de Duitsers maar werd later weer vrijgelaten. De nu bijna 95-jarige Blom brengt een bijzondere groet uit aan alle aanwezigen in de Westerkerk. Blom is nog zo scherp als een mes en brengt de mensen meermaals aan het lachen.

De expositie is van 7 september tot 23 februari 2020 te zien in het Nationaal Onderduikmuseum in Aalten.

Meer berichten