‘Ik ben nu eenmaal een verzamelaar…’

Martin Navis heeft een grote collectie bakelieten voorwerpen

Door Karin Stronks

AALTEN – Martin Navis (84) heeft een indrukwekkende collectie voorwerpen van bakeliet verzameld. In zijn schuur staan vitrinekasten vol bakelieten spullen, van allerlei allooi. Aan de muren hangen telefoons, stoppenkasten, wc-brillen en fotolijstjes. In ladekasten heeft Navis bestek met bakelieten handvatten netjes gerangschikt opgeborgen. Hij glimlacht: “Ik ben nu eenmaal een verzamelaar …”

Het is frisjes in de schuur waar de enorme verzameling bakelieten spullen is tentoongesteld. Met de jas aan geeft Martin een rondleiding en vertelt over zijn bijzondere verzameling. Ongelofelijk wat er allemaal van bakeliet is gemaakt. Van sieraden tot asbakken, van klokkenkasten tot boormachines, van dienbladen tot tondeuses, zelfs een duivenklok van bakeliet heeft de Aaltenaar op de kop weten te tikken. Hij vertelt: “Bakeliet is een uitvinding uit 1907. Het is het eerste kunststof dat niet van vorm verandert als het verhit wordt. Ik heb altijd veel respect gehad voor mensen die vroeger dingen uitvonden of fabriceerden met de minimale middelen die destijds voorhanden waren. Bakeliet is ook zo’n vinding. Mede daarom ben ik begonnen met het verzamelen van deze spullen.”

Voordat hij bakeliet ging verzamelen bezat Martin een groot aantal klokken. Hij geeft aan: “We woonden op een boerderij waar ik een arsenaal aan klokken had staan. We gingen verhuizen en hier kon ik de klokken niet kwijt, we hadden er de ruimte niet voor. Ik heb het hele spul van de hand gedaan. Ik wilde toch iets verzamelen, dat is nu eenmaal mijn hobby.” Hij vertelt over de geschiedenis van bakeliet: “Bakeliet is uitgevonden door de Belgische scheikundige Leo Baekeland. Er rust een patent op. Vanaf de jaren 20 van de vorige eeuw zijn heel veel producten van bakeliet vervaardigd. Het eerste bakelieten voorwerp dat ik heb verworven is een schrikdraadkast.”

De spullen zijn netjes gerangschikt. Gereedschap bij elkaar, en een wand hangt vol met stoppenkasten en transformators. In een vitrinekast staan radio’s en pick-ups. Ook speelgoed, huishoudelijke zaken, sieraden, telefoons, messen, vorken, lepels met bakelieten handvatten zijn keurig geordend. In een hoek bevinden zich schappen met bakelieten dienbladen. Martin pakt een dienblad van de standaard. Hij vertelt: “Aan dit dienblad zit een bijzonder verhaal. Dit exemplaar is in Nederland gekocht en met de eigenaren meegereisd naar Indië. Het is in een Jappenkamp terecht gekomen waar het ook nog dienst heeft gedaan. Na de oorlog kwam het dienblad weer terug naar Nederland. Het heeft daarom voor mij een grote emotionele waarde. Ik heb het van mijn overbuurman gekregen. Jaren geleden mocht ik een paar bakelieten spullen in de Aaltense Musea – nu Nationaal Onderduikmuseum – tentoonstellen. Dit dienblad was één van de stukken die ik daar heb opgesteld.”

Martin is directeur van De Marke geweest, waar mensen met een beperking werkten. Hij vertelt: “We waren altijd op zoek naar werk voor onze mensen. Omdat ik in de jaren ’50 bij de Nedap heb gewerkt - daar heb ik mijn kennis van bakeliet opgedaan - wist ik dat daar een bakelietafdeling was. De nabewerking van deze producten was uitstekend geschikt voor De Marke. De medewerkers konden het bakeliet afbramen, polijsten en monteren. Toen de Nedap stopte met de bakeliet-afdeling heeft De Marke de productie over genomen. Later zijn nog meer bedrijven overgenomen zoals Grünewald in Gaanderen en Corodex Zandvoort.” Pas later is Martin begonnen met het verzamelen van bakeliet en onder andere via rommelmarkten, giften en Marktplaats is de verzameling uitgebreid.

Nog altijd is Martin op zoek naar bakelieten voorwerpen. Hij geeft aan: “Het is nu wel lastig. Er zijn geen rommelmarkten momenteel, wat we erg missen. Niet alleen wat betreft het verzamelen maar ook de contacten met de mensen daar. Ik kijk vaak op internet, Marktplaats, maar dan moet je geluk hebben met het vinden van mooie spullen. Je hebt ook te maken met verzendkosten. Ik wil graag spullen kopen maar het moet natuurlijk niet te gek worden!”